به نام خدا

آشپزخانه به سبب داشتن لوازم زیاد و ضروری و همچنین به سبب آنکه اغلب یک سوم زمانی که در منزل هستیم را در آشپز خانه میگذرانیم ، طراحی صحیح ، کارآمد و زیبا در این بخش ضرروی میباشد که البته قوانین و ضوابط طراحی آشپزخانه بسیار اهمیت دارد.

در ابتدا لازم است مثلث کار را شرح دهیم .اساسا طراحی آشپزخانه به منظور سازماندهی وسایلی مانند: اجاق گاز، یخچال و فریزر ،لباس شویی،سینک و یک محل جهت پخت و پز است. این نقاط در کنار یکدیگر یک مثلث تعریف میکنند که به آن مثلث عملکرد میگویند . بطور ایدآل مثلث عملکرد از بخش های ۳.۶۵ سانتی متری تا ۶.۷ سانتی متری تشکیل شده است. این طرح بندی با استفاده از مثلث عملکرد برای تعریف بهترین حالت ممکن برای فضا است

اگر بخواهیم انواع اشکال آشپزخانه را شرح دهیم میتوانیم از یک خط شروع کرده و بعد با تمام اشکال منتظم و حتی غیر منتظم آشپزخانه ترسیم کنیم ولی در نهایت باید قانون مثلث کار را رعایت کنیم .

منطقه شستشو عمدتا برای قرار گیری یک سینک ظرف شویی دو قلو ، ماشین ظرف شویی و ماشین لباسشویی کاربرد دارد هنگام قرار گیری سینک ضروری است که سطل آشغال در نزدیکی آن وجود داشته باشد و جهت جلوگیری از بهم ریختگی در بالا فضایی برای قرار گیری ظروف در نظر گرفته شود

منطقه نگهداری شامل محل قرارگیری یخچال و فریزر است این فضا باید مناسب با اندازه یخچال و فریزر در نظر گرفته شود و همان طور که در بالا اشاره کردیم نباید منطقه پخت پز را در سمت منطقه نگهداری قرار داشته باشد

منطقه پخت و پز محل قرار گیری اجاق گاز ، ماکروفر است دقت داشته در این منطقه باید ظروف مورد نیز برای آشپزی در دسترس و نزدیک محل قرار داشته باشند. سیستم تهویه مناسب مانند انواع هود نیز باید در نظرگرفته شود. برای دسترسی و پخت آسان غذا حداقل نزدیک به ۸۰ سانت فضا به عنوان راه رو نیاز است .در رابطه با جای اجاق گاز در آشپزخانه باید بگوییم : بین اجاق گاز تا سایر لوازم آشپزخانه فضایی استاندارد روی صفحه کابینت مورد نیاز است. این فضا به شما اجازه میدهد تا در حین کار ابزار و لوازم مورد نیاز را در نزدیکی آن قرار دهید یا قابلمه و ظروف سرو را در کنار محل پخت آن قرار داده و بدون شلوغ کردن دیگر فضاها غذای آماده را درون ظرف سرو بکشید. این فضای خالی استاندارد حداقل ۴۰ سانتی متر از طرفین گاز در نظر گرفته می‌شود. دراین فضای خالی نباید محل دایمی چیدن وسایل اضافه و برقی شود تا در حین کار با انبوه وسایل دست و پا گیر مواجه نشوید و به خاطر بخار آب و روغن پاشیده شده روی آن ها مرتبا در حال تمیزکاری اضافی نباشید.

بهتر است کابینتی برای نگهداری ظروف آشپزی در نزدیکی اجاق گاز وجود داشته باشد تا به راحتی به قابلمه و تابه های مود نیاز در حین کار دسترسی داشته باشید . محل قرار گیری ادویه جات و سایر مواد مصرفی نیز باید در محلی دور تر از حرارت اجاق در نظرگرفته شود زیرا حرارت بر کیفیت مواد تاثیر گذار است و در برخی مواردموجب تغییر طعم و رنگ آن ها می شود .اگر برای محل قرار گیری اجاق گاز مدل جزیره را مد نظر دارید باید دقت کنید که لبه پشتی گاز از لبه خارجی صفحه کابینت باید حداقل ۲۳ سانتی متر فاصله داشته باشد تا برای افرادی که به تماشای آشپزی شما هستند خطری به وجود نیاید

ارتفاع کابینت زمینی ۹۰ سانتی متر و عمق آن را ۵۰ سانتی متر و عرض آن را ۶۰ سانتی در نظر میگیرند. بین کابینت هوایی تا روی کابینت زمینی نیز یک فاصله ۶۰ سانتی متری در نظر گرفته میشود.ابعاد کابینت هوایی ارتفاع ۷۰ سانتی متر و عمق ۳۰ سانت میباشد

برای بیش‌ترین استفاده از آشپزخانه ابعاد و اندازه‌های وسایل موجود در آن بسیار مهم هستند. عرض یک یخچال معمولی معمولا کم‌تر از 92 سانتی‌متر است. معمولا مشکل در عمق یخچال است. در سال‌های اخیر تولیدکنندگان یخچال‌هایی تولید کرده‌اند که عمق نسبتا زیادی دارند. البته هم‌چنان یخچال‌هایی با عمق کم در بازار وجود دارند.
سعی کنید هنگام طراحی آشپزخانه محل قرارگیری یخچال 76 سانتی‌متر عمق داشته باشد تا بتوانید از آشپزخانه خود به راحتی استفاده کنید. هنگام خرید یخچال به جهت بازشدن در آن نیز دقت کنید، چون ممکن است در آشپزخانه شما مانعی برای بازشدن در یخچال وجود داشته باشد.

 کابینت‌های فوقانی آشپزخانه معمولا 46 سانتی‌متر بالاتر از پیش‌خان قرار می‌گیرند و خودشان 76 تا 106 سانتی‌متر ارتفاع دارند. بنابراین کابینت‌های فوقانی 178 تا 203 سانتی‌متر از سطح زمین بالاتر هستند. برای دسترسی به کابینت‌های که 207 سانتی‌متر بالاتر از سطح زمین هستند نیار به نردبان است و کابینت‌هایی که 243 سانتی‌متر بالاتر از سطح زمین هستند کاربردی ندارند. البته از این کابینت‌ها می‌توان برای نگهداری از وسایل کم‌مصرف استفاده کرد
ابعاد استاندارد کابینت‌های تحتانی 61 سانتی‌متر عمق و 92 سانتی‌متر ارتفاع است. به طور کلی به مرور زمان قد انسان‌ها بلندتر شده و به همین دلیل ارتفاع کابینت‌ها به 97 سانتی‌متر رسیده است

اندازه مهم دیگری که باید به آن توجه کرد عرض جزیره هاست.عرض جزیره های درون آشپزخانه باید 107 سانتی‌متر و یا نهایتا 122سانتی‌متر باشد.

راهروهای کاری، جایی است که افراد در آشپزخانه می‌ایستند تا کار کنند، درحالی‌که راهروهای عبور برای کاربران و ساکنین در اطراف آشپزخانه است. اگرچه اندازه ایده ال بسته به فضا و طراحی ال شکل ، یو شکل و یا موازی می‌تواند متفاوت باشد، عرض راهرو یا عرض پیشخوان آشپزخانه باید حداقل ۱٫۰۶ متر باشد، درحالی‌که راه‌های عبور باید به‌اندازه‌ای ۰٫۹ متر باشد.این یکی از اصول طراحی آشپزخانه می باشد که باید برای راحتی افراد رعایت شود.

اگر یک آشپزخانه زیبا، شیک و در عین حال استاندارد و کاملاً کاربردی میخواهیم، باید در زمان تصمیم گیری در مورد بخشهای مختلف آن، تمامی اصول طراحی آشپزخانه را بطور کامل در نظر داشته باشیم و رعایت کنیم. رعایت نکردن حتی یکی از اصول مهم طراحی آشپزخانه، باعث خواهد شد تا از نتیجه نهایی بازسازی و یا اجرای دکوراسیون داخلی آشپزخانه مورد نظرمان ناراضی باشیم.

از طرف دیگر، کاملاً واضح است که با توجه به قیمت بالای اجناس و مصالح ساختمانی، برای بازسازی و یا اجرای دکوراسیون کامل یک آشپزخانه شیک و استاندارد، لازم است تا هزینه بسیار زیادی پرداخت کنیم. بدلیل این هزینه زیاد و گرانقیمت بودن بازسازی و اجرای دکور آشپزخانه، مهم است تا پیش از تصمیم گیری نهایی در مورد بخشهای مختلف آشپزخانه مورد نظرمان، یک طراحی اصولی و کاملاً استاندارد برای آن انجام دهیم.

این اصول، شامل استانداردهای طراحی پلان و نقشه آشپزخانه، تعیین موقعیت مثلث کار آشپزخانه، اصول طراحی و اجرای تأسیسات آشپزخانه، اصول انتخاب مصالح و طراحی سه بعدی آشپزخانه و … میباشد. در ادامه مطالب این صفحه، درمورد هر یک از این اصول طراحی صحبت خواهیم کرد. تسلط به اصول طراحی آشپزخانه، کمک می کند تا تصمیمات و انتخابهای درست تری در رابطه با بازسازی یا اجرای دکوراسیون آشپزخانه مورد نظرمان داشته باشیم.

رعایت ابعاد استاندارد نقشه آشپزخانه از مهمترین اصول طراحی آشپزخانه است:

یکی از مهمترین اصول طراحی آشپزخانه، رعایت ابعاد استاندراد نقشه و پلان آشپزخانه است. منظور از ابعاد استاندارد آشپزخانه، حداقل ارتفاع سقف آشپزخانه، مساحت، طول و عرض آشپزخانه و حداقل طول، عرض و مساحت فضای آزاد آشپزخانه است.

همچنین ابعاد استاندارد نقشه آشپزخانه، به نوع کاربری آشپزخانه نیز بستگی دارد. یعنی اینکه آیا از آشپزخانه بعنوان غذاخوری نیز استفاده می شود یا صرفاً در آن پخت و پز انجام می شود.

متأسفانه بسیاری از مواقع در زمان طراحی دکوراسیون داخلی آشپزخانه برای ساخت ساختمان جدید و یا در زمان تغییر نقشه و بازسازی خانه، به این حداقل ابعاد و استانداردها توجه نمی شود که باعث غیر اصولی شدن نقشه آشپزخانه و نهایتاً نارضایتی مالک خانه از فضای آشپزخانه منزل خود می شود.

طراحی نقشه آشپزخانه باید با توجه به حداقل ابعاد و استانداردهایی که در ادامه بیان شده است انجام شود:

حداقل مساحت آشپزخانه چقدر است؟

برای آشپزخانه های مسکونی که فقط بعنوان فضای پخت و پز استفاده می شوند، حداقل مساحت استاندارد آشپزخانه، باید ۵٫۵ متر مربع باشد. در این آشپزخانه ها، حداقل مساحت فضای آزاد آشپزخانه، یعنی بخشی که کابینت، کمد یا سایر لوازم آشپزخانه آنرا اشغال نکرده باشد، باید حداقل ۲٫۷۵ متر مربع باشد.

اگر از فضای آشپزخانه علاوه بر پخت و پز، برای صرف غذا نیز استفاده شود، براساس اصول طراحی آشپزخانه، باید حداقل مساحت استاندارد آشپزخانه، ۷٫۵ متر مربع در نظر گرفته شود.

حداقل عرض استاندارد فضای آشپزخانه چقدر است؟

فضای آشپزخانه مسکونی باید حداقل ۱٫۸ متر، عرض داشته باشد. در مورد آشپزخانه هایی که بصورت دیواری تعبیه می شوند، باید فضایی به عرض حداقل ۹۰ سانتیمتر بعنوان فضای کار مقابل کابینتها و کمدهای آشپزخانه در نظر گرفته شده باشد.

حداقل ارتفاع سقف آشپزخانه چقدر است؟

براساس اصول طراحی آشپزخانه، حداقل ارتفاع سقف آشپزخانه مسکونی میبایست ۲٫۴ متر باشد.

حداقل ابعاد پنجره نورگیر آشپزخانه باید چقدر باشد؟

باید توجه داشته باشیم که در طراحی داخلی منزل، برخی از فضاهای اصلی الزاماً باید نورگیری طبیعی از حداقل یک پنجره اختصاصی داشته باشند. آشپزخانه نیز یکی از فضاهایی است که باید حتماً از حداقل یک پنجره اختصاصی برای آن فضا، نور طبیعی از سمت حیاط ساختمان یا خیابان مجاور ساختمان و یا نورگیر ساختمان داشته باشد. این موضوعی است که متأسفانه در بسیاری از پروژه های دکوراسیون داخلی یا بازسازی خانه به آن توجه نمی شود.

ابعاد استاندارد پنجره آشپزخانه برای نورگیری طبیعی، باید حداقل یک هشتم مساحت آشپزخانه باشد. یعنی باید نسبت مساحت پنجره آشپزخانه به مساحت کف آشپزخانه، حداقل ۱ به ۸ باشد.

یکی از اصول طراحی آشپزخانه، ایجاد مثلث کار آشپزخانه است:

مثلث کار در آشپزخانه، یکی از اصول طراحی آشپزخانه است که کمک میکند یک فضای آشپزی کاملاً کاربردی و استاندارد داشته باشیم. مثلث کار در آشپزخانه، در واقع یک مثلث فرضی است که سه گوشه (رأس مثلث) آن، سه بخش اصلی آشپزخانه یعنی یخچال، ظرفشویی و اجاق گاز در نظر گرفته می شود.برای اینکه بدانیم چرا در نظر گرفتن مثلث کار آشپزخانه، تا این حد در کاربری آشپزخانه اهمیت دارد، باید به رفتار خودمان در زمان کار در آشپزخانه توجه کنیم. واضح است که برای کار در آشپزخانه باید دائماً بین این سه بخش و سه وسیله، حرکت کنیم. یعنی دائماً بین ظرفشویی، اجاق گاز و یخچال در حال حرکت هستیم. بنابراین فاصله بین این سه وسیله با یکدیگر که مثلث کار در آشپزخانه را شکل می دهد، بسیار اهمیت دارد.البته باید توجه داشته باشیم که گاهی اوقات فضای زیادی برای طراحی یک آشپزخانه بزرگ در اختیار نیست و ممکن است نیاز باشد آشپزخانه بصورت خطی طراحی شود. در این شرایط تمامی لوازم و کابینتهای آشپزخانه همگی بر روی یک دیوار در نظر گرفته می شوند که در این شرایط امکان در نظر گرفتن مثلث کار آشپزخانه وجود ندارد. اما باز هم در این شرایط باید حداقل و حداکثر فاصله بین لوازم اصلی آشپزخانه تا حد ممکن در زمان طراحی رعایت شود.

خالی بودن فاصله بین لوازم اصلی آشپزخانه:

یکی دیگر از اصول طراحی آشپزخانه، عدم وجود مانع در مسیر حرکت بین لوازم اصلی آشپزخانه است. بدلیل اینکه در زمان کار در آشپزخانه، در این سه مسیر، یعنی سه ضلغ مثلث کار آشپزخانه، دائماً در حرکت هستیم، باید به گونه ای طراحی و چیدمان آشپزخانه انجام شود که مانعی در فاصله بین این لوازم یا همان اضلاع مثلث کار آشپزخانه، وجود نداشته باشد.

حداکثر طول اضلاع مثلث کار در آشپزخانه:

نکته مهم دیگر در اصول طراحی آشپزخانه، رعایت حداکثر فاصله بین لوازم اصلی آشپزخانه است. دلیل اهمیت این موضوع این است که طول اضلاع مثلث کار آشپزخانه، مشخص کننده فاصله این سه وسیله اصلی یعنی اجاق گاز، یخچال و ظرفشویی از یکدیگر است. بازهم بدلیل آنکه این مسیر دائماً باید توسط شخص استفاده کننده از آشپزخانه طی شود، نباید فاصله بین آنها طولانی تر از حد لازم باشد.

این فاصله معمولاً نباید بیش از ۲ متر و ۷۵ سانتیمتر در نظر گرفته شود. یعنی مسیری که از مقابل هر یک از این سه وسیله تا مقابل وسیله دیگر حرکت می کنیم، نباید بیش از ۲ متر و ۷۵ سانتیمتر باشد. طولانی تر بودن این فاصله باعث فعالیت غیر ضروری و خستگی بیش از حد نیاز، در زمان کار در آشپزخانه می شود. در نهایت، محیط مثلث کار در آشپزخانه یا همان مجموع فاصله سه وسیله از یکدیگر، نباید از حداکثر ۸ متر بیشتر باشد. البته لازم به ذکر است که ابعاد و فاصله های تعیین شده در این بخش، تنها یک توصیه می باشند و استاندارد دقیق و یکسانی در تمامی منابع معماری داخلی وجود ندارد.

حداقل طول اضلاع مثلث کار آشپزخانه:

از طرف دیگر، همانطور که حداکثر فاصله بین لوازم اصلی آشپزخانه در اصول طراحی آشپزخانه اهمیت دارد، حداقل فاصله بین آنها نیز بسیار مهم است. فاصله بین این سه بخش یا وسیله اصلی آشپزخانه یا همان طول اضلاع مثلث کار آشپزخانه، نباید از حد استاندارد کمتر باشد.

اگر فاصله بین هر یک از این لوازم بسیار کم باشد، فضای کافی برای کار در اطراف هر یک از این لوازم بسیار پرمصرف آشپزخانه وجود نخواهد داشت. درواقع کاملاً واضح است که در زمان کار در مقابل سیک ظرفشویی یا اجاق گاز و یا یخچال، نیاز به فضای باز کافی در اطراف خود داریم. رعایت این حداقل فاصله، کمک میکند تا این فضای مورد نیاز را در اطراف لوازم اصلی آشپزخانه در اختیار داشته باشیم.

این فاصله یا طول اضلاع مثلث کار آشپزخانه، نباید از ۱ متر و ۲۰ سانتی متر کمتر در نظر گرفته شود. یعنی فاصله ای که از مقابل هر یک از این سه وسیله تا مقابل وسیله دیگر طی می کنیم، نباید از ۱ متر و ۲۰ سانتی متر کمتر باشد. بازهم لازم به ذکر است که ابعاد و اندازه های مشخص شده در این بخش بعنوان حداقل فواصل لوازم اصلی آشپزخانه، در تمامی منابع معماری داخلی یکسان نیست و تنها این اعداد بعنوان پیشنهاد از سوی برخی منابع معتبر مطرح شده است.

دلیل مهم دیگر که باعث می شود رعایت فاصله حداقل بین لوازم اصلی آشپزخانه یکی از اصول طراحی آشپزخانه باشد، پاشش و کثیفی ناشی از پخت و پز بر روی اجاق گاز است. به این ترتیب اگر فاصله اجاق گاز از یخچال یا سینک ظرفشویی کمتر از حد استاندارد باشد، پخت و پز بر روی اجاق گاز دائماً باعث کثیفی آنها خواهد شد.

انواع حالتهای طراحی آشپزخانه و اصول طراحی هر کدام:

آشپزخانه ها را می توان به شکلها و حالتهای مختلفی طراحی نمود و چیدمان آن را در نظر گرفت. این شکلها و حالتهای مختلف بستگی به متراژ و ابعاد فضای آشپزخانه و تعداد و طول دیوارهای آشپزخانه که میتوانند بعنوان محل نصب یا قرارگیری کابینت یا لوازم آشپزخانه از آنها استفاده نمود، دارند.

به زبان ساده تر، باید دید که در داخل فضای آشپزخانه، کدام دیوارها بازشو یا پنجره نداشته و نصب کابینت بر روی آنها یا قرار دادن لوازم آشپزخانه در مقابل آنها مانع رفت و آمد در آشپزخانه نخواهد شد.

البته گاهی اوقات، محدودیتهای تأسیساتی مانند مسیر خروجی لوله فاضلاب کفشور، سینک ظرفشویی، ماشین لباس شویی و ماشین ظرفشویی نیز، مانع استفاده از بخشی از فضای آشپزخانه بعنوان محل قرار گیری این لوازم می شود.

در هر صورت با توجه به محدودیتهایی که به آنها اشاره کردیم، یک آشپزخانه می تواند به پنج شکل و حالت مختلف طراحی شود. در ادامه این پنج حالت طراحی و چیدمان آشپزخانه و نکات مربوط به اصول طراحی آشپزخانه در مورد هر کدام را بررسی خواهیم کرد.

طراحی آشپزخانه خطی یا یکطرفه:

در شرایطی که فضای در دسترس برای طراحی آشپزخانه در حدی محدود باشد که تنها بر روی یک دیوار بتوان کابینت و تمامی لوازم آشپزخانه را طراحی نمود، میبایست آشپزخانه خطی یا یکطرفه طراحی کرده و در نظر بگیریم.

دراین حالت طراحی آشپزخانه، میبایست تمامی کابینتها و لوازم آشپزخانه در طول یک دیوار و بصورت کاملاً خطی چیده شوند.

مشکل این نوع طراحی آشپزخانه این است که براساس اصول طراحی آشپزخانه، نمی توان مثلث کار آشپزخانه را شکل داد. بنابراین اگر طول دیوار آشپزخانه که قرار است کل لوازم و کابینتهای آشپزخانه بر روی آن طراحی شود، کم باشد، فاصله لوازم آشپزخانه بیش از اندازه به یکدیگر نزدیک خواد شد و در نتیجه فضای کافی برای کار در آشپزخانه وجود نخواهد داشت و اگر طول این دیوار خیلی بلند باشد، فاصله بین لوازم اصلی بسیار زیاد خواهد شد که باعث می شود حرکت و جابجایی بین بخشهای مختلف آشپزخانه بسیار خسته کننده شود.

اما از فواید این نوع طراحی آشپزخانه، فضای باز و کاربردی مقابل کابینتها و لوازم آشپزخانه است. این نوع طراحی در شرایطی که برای یک آشپزخانه اپن (باز) انجام شود، دست مارا برای استفاده از فضای باز مقابل آن باز خواهد گذشت. این فضای باز، میتواند برای قرار دادن میز غذاخوری استفاده شود. از طرف دیگر فضای مانور و حرکت در مقابل کابینتها و لوازم آشپزخانه بسیار بزرگ خواهد بود.

یکی از اصول طراحی آشپزخانه های خطی یا یک طرفه، این است که تا حد ممکن، سینک ظرفشویی بین اجاق گاز و یخچال قرار بگیرد. چرا که رفت و آمد بین سینک با اجاق گاز و سنک با یخچال، معمولاً بیش از رفت و آمد مستقیم بین یخچال و اجاق گاز است.

ههمچنین در مورد آشپزخانه های بسته ای که بصورت خطی و یک طرفه طراحی می شوند باید حتماً فضای خالی به عرض حداقل ۹۰ سانتیمتر در مقابل کابینتها و لوازم آشپزخانه برای حرکت و جابجایی افراد در نظر گرفته شود.

طراحی آشپزخانه دو طرفه:

در این نوع طراحی آشپزخانه، دو دیوار روبروی هم در آشپزخانه، برای قرار گیری کابینتها و لوازم آشپزخانه در نظر گرفته میشود. در این نوع طراحی میتوان براساس اصول طراحی آشپزخانه، یک مثلث کار در آشپزخانه ایجاد کرد تا به بهترین شکل ممکن بتوان از این فضا استفاده نمود.

نکته مهم در رابطه با این نوع طراحی آشپزخانه، توجه به فضای آزاد بین کابینتهای روبروی هم است. این فضای خالی باید حداقل به اندازه ۱۴۰ سانتی متر عرض داشته باشد. البته در آشپزخانه های کوچک که فضای کافی وجود ندارد، میتوان با علم به اینکه کم بودن این عرض میتواند در کاربری استاندارد آشپزخانه مشکلاتی را ایجاد نماید، این عرض را تا ۹۰ سانتیمتر کاهش داد. هر میزان این فاصله بین کابینتها و لوازم روبروی هم در طراحی این نوع آشپزخانه تا حداکثر ۲ متر بیشتر باشد، کاربری آشپزخانه مناسب تر خواهد بود. البته تا حدی که حداکثر فاصله بین لوازم اصلی آشپزخانه یعنی همان طول اضلاع مثلث کار، رعایت شود.

در هر صورت این فاصله باید برای جابجایی دو نفر از کنار هم، نشتن، باز کردن درب کابینتها، کمدها، یخچال و سایر لوازم آشپزخانه کافی باشد.

طراحی آشپزخانه L شکل:

در طراحی این نوع آشپزخانه L شکل، دو دیوار متقاطع در آشپزخانه، برای قرار گیری کابینتها و لوازم آشپزخانه در دسترس می باشد. طراحی این نوع آشپزخانه ساده تر از دو نوع قبلی است. فضای بهتری برای طراحی و چیدمان آشپرخانه در اختیار ما میباشد و براحتی می توانیم تمامی اصول طراحی آشپزخانه استاندارد و زیبا را در آن رعایت کنیم.

طراحی آشپزخانه U شکل:

زمانی که یک فضای کامل با حداقل سه دیوار برای جانمایی و چیدمان کابینتها و لوازم آشپزخانه در اختیار ما باشد، میتوانیم یک آشپزخانه U شکل طراحی کنیم. طراحی و چیدمان فضای آشپزخانه بصورت U شکل، استاندارد ترین و بهترین حالت طراحی یک آشپزخانه کامل است. در این حالت، دست طراح برای انتخاب چیدمان استاندارد و کاربردی براساس اصول طراحی آشپزخانه بسیار باز است.

همچنین نقطه قوت دیگر این نوع طراحی آشپزخانه، فضای کار بیشتر و تعداد کابینتهای زیاد است. اما مشکل این نوع طراحی این است که بیشترین مساحت آشپزخانه با کابینتها و لوازم آشپزخانه پر می شود و فضای باز کمتری در آشپزخانه باقی می ماند.

طراحی آشپزخانه همراه با جزیره:

در اینجا منظور از طراحی آشپزخانه با جزیره، جزیره هایی که بعنوان کانتر در مقابل آشپزخانه های اپن قرار می گیرند نیست. بلکه منظور این است که در طراحی آشپزخانه، بخشی از لوازم و کابینتهای آشپزخانه مانند اجاق گاز یا سینک ظرفشویی در مرکز یا یک بخشی از فضای میانی آشپزخانه بر روی کابینتهای جزیره ای شکل که از هیچ سمتی به دیوار متصل نیستند قرار می گیرد.

این نوع طراحی آشپزخانه مدرن، در کشور ما کمتر استفاده می شود. بنابراین در طراحی آشپزخانه ایرانی باید پیش از انتخاب این نوع طراحی، مطمئن شویم که مالکین و کاربران این نوع آشپزخانه ها، با شرایط استفاده از این نوع طراحی آشپزخانه مدرن کاملاً آشنا هستند.

توجه به جانمایی اجاق گاز و شیر گاز آن از مهمترین اصول طراحی آشپزخانه است:

جانمایی و چیدمان اجاق گاز و شیر گاز آن، یکی از اصلی ترین و شاید بتوان گفت خطر آفرین ترین بخشهای طراحی کل یک خانه هستند. در اینجا که در مورد اصول طراحی آشپزخانه صحبت می کنیم، باید حتماً در رابطه با موضوع بسیار مهم جانمایی اجاق گاز و شیر گاز آشپزخانه نکات ایمنی مهمی را بیان کنیم.

محل قرار گیری اجاق گاز در زمان طراحی آشپزخانه، باید بگونه ای طراحی شود که لبه اجاق گاز از نزدیکترین لبه بازشو پنجره های مجاور آن، حداقل ۸۰ سانتی متر فاصله داشته باشد. همچنین محل قرار گیری اجاق گاز باید بگونه ای انتخاب شود که در مسیر پرتاب باد سیستمهای گرمایش و سرمایش خانه مانند دریچه کولر آبی یا کولر گازی نباشد. در غیر اینصورت باید حداقل ۷ متر فاصله بین دریچه باد و اجاق گاز وجود داشته باشد. علت اهمیت این دو موضوع، امکان خاموش شدن شعله گاز در اثر وزش باد و در نتیجه پخش شدن گاز دی اکسید کربن و نهایتاً انفجار خانه یا خفگی ساکنین خانه در اثر انتشار گاز می باشد.

همچنین شیر گاز اجاق گاز، باید حتماً در فضای باز بین کابینتهای زمینی و دیواری و در فاصله حداقل ۱۰ سانتیمتر و حداکثر ۳۰ سانتیمتر باشد. این موضوع یکی از مهمترین اصول طراحی آشپزخانه است چرا که بخصوص در پروژه های بازسازی آشپزخانه، بدون توجه به این استاندارد مهم، شیر گاز داخل کابینت جانمایی می شود که در مواردی باعث جمع شدن گاز داخل فضای کابینت و انفجار آن شده است.

اصول چیدمان استاندارد لوازم در طراحی آشپزخانه:

در مورد چیدمان لوازم اصلی آشپزخانه مانند اجاق گاز، یخچال، ماشین ظرفشویی و سینک ظرفشویی، باید به نکات زیر توجه داشته باشیم تا اصول طراحی آشپزخانه تا حد ممکن در طراحی ما رعایت شده باشد:

_ در کنار اجاق گاز و یخچال و سینک ظرفشویی بهتر است به اندازه کافی کابینتهای زمینی در نظر گرفته شود تا در زمان استفاده از هر یک از این وسایل، امکان استفاده از صفحه روی این کابینتها بعنوان میز کار فراهم باشد.

_ معمولاً بدلیل رطوبت زیاد سینک ظرفشویی و کابینتهای اطراف آن، بهتر است سینک در نزدیکی پنجره آشپزخانه و بازشو آن قرار بگیرد تا هم تابش نور خورشید و هم جریان هوا در این بخش از آشپزخانه وجود داشته باشد.

_ یخچال وسیله ای در خانه است که بیش از سایر لوازم آشپزخانه توسط تمامی اعضای خانه مورد استفاده قرار می گیرد. بنابراین بهتر است یخچال را در نزدیکی درب ورود و خروج آشپزخانه قرار دهیم تا دسترسی آن راحت تر باشد. همچنین تا حد ممکن بهتر است محل و زاویه چیدمان یخچال به نحوی باشد که با باز شدن درب یخچال، داخل آن بطور کامل از سمت سالن یا پذیرایی خانه دیده نشود. البته محل قرارگیری یخچال باید به نحوی انتخاب شود که مانع عبور و مرور نشده و درب یخچال بطور کامل و بدون مزاحمت تا انتها باز شود تا امکان نظافت و استفاده کامل از آن وجود داشته باشد.

_ در مورد محل قرار گیری اجاق گاز در نقشه آشپزخانه نیز در بخش قبلی نکات مهم مربوط به آن بیان شد که رعایت آنها همچون مواردی که در این بخش اشاره شد یک توصیه نیست بلکه رعایت آنها ضرورت داشته و باید به آن موارد حتماً توجه شود.
_ برای جانمایی ماشین ظرفشویی در نقشه آشپزخانه، محل آن باید در کنار سینک ظرفشویی باشد. دسترسی بین سینک ظرفشویی و ماشین ظرفشویی در اصول طراحی آشپزخانه موضوع بسیار مهمی است که باید حتماً به آن توجه شود.

آشپزخانه
آشپزخانه محل آماده سازی و پخت‌و‌پز غذا، کار در خانه، اتاقی که کدبانو خانه زمان زیادی را در آن سپری می‌کند، و اگر دارای قسمت‌ غذاخوری یا خوردن خوراکی مختصر باشد؛ محل ملاقات افراد خانواده با یکدیگر و با مهمانان نیز می‌باشد. دقت در طراحی و آسودگی در آن، چگونگی ارتباط آشپزخانه با سایر قسمت‌های خانه اهمیت بالایی برخوردار است. بهتر است برای طراحی آشپزخانه، علاوه بر اطلاعات طراحی معماری از اطلاعات و تجربیات یک بانوی خانه‌دار نیز؛ بهره جُست.

طراحی  قسمت‌هایی از آشپزخانه طوری ایجاد می‌شود که امکان تغییر و جابجایی اجزای آن وجود نداشته باشد. این اجزا شامل سطح میز کار آشپزخانه (می‌توان از سطح روی کابینت‌های زمینی استفاده شود)، فضاهای کابینت‌های بالایی و زمینی آشپزخانه، فضایی برای اجاق فر برقی و گازی، محل سینک شستشو ظروف، محل ماشین لباسشویی و ماشین ظرفشویی می‌باشد.

موقعیت آشپزخانه
آشپزخانه رو به شمال شرق یا شمال غرب، و در مجاورت و نزدیکی با باغچه سبزیجات و گیاهان و زیرزمین باشد. در حالت مطلوب آشپزخانه رو به دروازه باغ، درب ورود به خانه، محل بازی کودکان، حیاط خلوت و پاسیو باشد. جاگذاری محل آشپزخانه در خانه، با توجه به محل آبدارخانه، اتاق غذاخوری، اتاق نشیمن، حیاط خلوت و پاسیو صورت گیرد.

حداقل فضای تورفتگی محل پخت‌و‌پز ۵تا۶مترمربع، فضای آشپزی در آشپزخانه‌های معمولی همراه با محلی برای خوردن غذایی مختصر ۸تا۱۰مترمربع، و این فضا برای آشپزخانه‌های بزرگتر دارای محل غذاخوری ۱۲تا۱۴مترمربع می‌باشد.

اجزای آشپزخانه
کابینت‌های زمینی آشپزخانه برای نگه‌داری لوازم بزرگ و سنگین یا لوازمی که به ندرت مورد استفاده قرار می‌گیرند، مناسب است.

کابینت‌های دیواری عمق کمتری دارند تا از صفحه کابینت زیر آن به راحتی استفاده شود. این نوع کابینت، امکان دسترسی به ظروف را بدون خم شدن و به راحتی فراهم می‌آورد.

کابینت‌های تمام قد برای نگه‌داری مواد شوینده، جارو یا سایر وسایل بلند، و همچنین برای جاسازی یخچال، اجاق و یا مایکرو‌ویو در ارتفاعی مطلوب، قابل استفاده می‌باشند.

فاصله بین کابینت‌ها و بدن انسان متناسب باشد و کشوی بیرون آمده یا در باز شده به داخل محدوده حرکت و ارتباطات؛ با حداکثر پهنای بدن افراد درشت اندام نیز هماهنگ باشد. حداکثر فاصله ۱۵۰-۱۷۰سانتی‌متر لازم است. ولی وقتی یک محدوده‌ی حرکتی و ارتباطی کامل مورد نظر نباشد حداقل فاصله بین کابینت‌ها ۱۲۰‌سانتی‌متر نیز پیشنهاد می شود.

فاصله پیشنهادی بین لبه جلویی کابینت و نزدیک ترین مانع فیزیکی ۱۲۰سانتی‌متر است.

سینک ظرفشویی، صفحه آبکشی ظروف، لوله‌های مربوط به فاضلاب سینک و ماشین‌ ظرفشویی و ماشین لباسشویی، واحد دفع زباله، (در صورت نیاز واحد آبگرمکن برقی) در کابینت‌های زمینی گنجانده شود.

درب‌های تاشو یا کشویی برای کابینت‌ در آشپزخانه‌هایی که فضایی محدود دارند، مناسب است. این درب‌ها به هنگامی که باز هستند به فضایی اضافی نیاز ندارند.

جنس مواد مورد استفاده در کابینت‌های آشپزخانه می‌تواند شامل چوب، تحته‌های چندلایه، نئوپان، ام‌دی‌اف و سایر ترکیبات و مصنوعات چوبی یا پلاستیک باشند. سطح چوب بکار رفته در کابینت‌ها و همچنین قفسه‌های کابینت باید مقاوم در برابر آب و زنگ‌زدگی و فرسایش باشد، می‌توان برای سطح چوب‌ها از روغن یا رنگ‌های مخصوص ضد آب و یا روکش‌های پلاستیکی نیز استفاده کرد. برای کابینت‌های ظروف فلزی، دیگ‌ها و قابلمه‌ها و تابه‌ها، قفسه‌های فلزی نیز مناسب ‌می‌باشد.

تجهیزاتی خاص از قبیل کشوی مخصوص نان، تخته برش چند منظوره کشویی، کابینت‌هایی دارای قفسه‌های کشویی یا لولایی، ترازوی آشپزخانه کشویی، کشوی ادویه‌جات، میله ریلی حوله، و سایر اینگونه موارد، در صرفه‌جویی فضا، زمان و انرژی، مفید می‌باشند.

چینش اجزای آشپزخانه
چینش لوازم و تجهیزات مختلف در آشپزخانه، طوری باشد که توالی انجام کارها در آشپزخانه وجود داشته باشد و نیاز به رفت‌وآمد در آشپزخانه را به حداقل برساند. فضای کافی و مناسب برای رفت‌وآمد و حرکت آسوده در آشپزخانه وجود داشته باشد.

در صورت امکان، محل انجام کارها طوری باشد که نیاز به ایستادن در آشپزخانه را به حداقل برساند. تنظیم درست و مناسب ارتفاع محل انجام کارها با قد افراد نیز لازم است تا نیازی به تغییر حالت طبیعی بدن و قرار گرفتن شرایط ایستایی بدن در حالتی نامناسب نباشد.

چیدمان مناسب برای سهولت انجام کار در آشپزخانه، از راست به چپ به ترتیت: سطح روی کابینت‌های پایینی به عنوان میز کار، اجاق پخت‌و‌پز، مکان آماده‌سازی غذا، سینک‌ظرفشویی، سطح مورد استفاده جهت آب‌کشی، می‌باشد. توجه داشته باشید که افراد چپ‌دست، ترجیح می‌دهند از چپ به راست کار کنند.

برای حرکت آزاد و استفاده آسوده از لوازم و تجهیزات آشپزخانه، حداقل عرض ۱/۲۰متر بین دو طرف لازم است. با عمق ۶۰سانتی‌متر کابینت برای هر طرف آشپزخانه، حداقل عرض آشپزخانه ۲/۴۰متر می‌باشد.

تهویه در آشپزخانه
تهویه در آشپزخانه لازم است. آشپزخانه‌های بدون پنجره به طور معمول غیر مطلوب می‌باشند و استفاده از آن‌ها فقط در صورت وجود تهویه مناسب و کافی مجاز است. آشپزخانه می‌بایست دارای ارتفاع حداقل ۲/۴۰متر و پنجره‌ای با اندازه حداقل یک‌هشتم فضای مفید اتاق، باشد.

وجود هواکش هود در بالای اجاق لازم است. سیستم هواکش، نیازمند دریچه خروجی و تخلیه هوا به بیرون می‌باشد، این سیستم باعث ایجاد هوایی مناسب و عملکردی بهتر از سیستم گردش هوا می‌شود. بین سیستم تخلیه هوا/هواکش و سیستم گردش هوا تفاوت وجود دارد و هر دو لازم می‌باشد.

نکاتی راجع به پیشخان کار/میز غذاخوری
برای راحت نشستن افراد پشت میز لازم است برای هر فرد در حالت نشسته فضایی به اندازه ۷۵سانتی‌متر در نظر گرفته شود. اگر ارتفاع میز ۹۰سانتی‌متر باشد در این صورت چهارپایه‌ها باید به جای پای محکمی مجهز شود.

ارتفاع پیشخان اکثر میزهای آشپزخانه ۹۰سانتی‌متر است ولی برای یک فرد نشسته در حال انجام کار؛ ارتفاع ۸۰سانتی‌متر کافی به نظر می رسد. البته کارهای آشپزی و آماده‌کردن غذا در حالت ایستاده با یک پیشخان کوتاه‌تر بهتر و راحت‌تر انجام می‌شود. اهمیت کم بودن این ارتفاع در مواردی که فرد به نیروی بازوها و عضلات پشت نیاز دارد (مثلا هنگام آماده کردن خمیر نان) بیشتر به چشم می‌خورد.

اندازه فضای پیرامون میز، به میزان دسترسی افقی نوک انگشت کاربری بستگی دارد که دارای حداقل ابعاد بدن است. اندازه ۴۵‌سانتی‌متر بر اساسی صدک پنجم داده‌های مربوط به افراد مؤنث محاسبه شده‌است.

محدوده بحرانی پیشخان کار در مقابل افراد  ۷۵سانتی‌متر×۴۵سانتی‌متر می‌باشد که دسترسی به این محدوده به راحتی و بدون دراز کردن دست‌ها از پهلو امکان پذیر است. آن قسمت از پیشخان که از این محدوده فراتر باشد با کمی تلاش قابل دسترسی است، البته میزان این دسترسی به قابلیت دسترسی بدن افراد و اندازه بدن هر فرد بستگی دارد.

 محل اجاق ها
حداقل فواصل مربوط به اجاق گاز ۱۲۰سانتی‌متر است. اصول اندام سنجی مربوط به تعیین این فاصله برای محدوده کار با اجاق دیواری ۱۰۰سانتی‌متر است که این اندازه هم برای باز وبسته کردن راحت درب اجاق مناسب است و هم با ابعاد بدن آشپز هماهنگی دارد.

ملاحظه اندام سنجی مهمی که اغلب در طراحی فضای آشپزخانه نادیده گرفته می شود ارتفاع دید فرد است. طبق این اصل فاصله قسمت بالای اجاق گاز تا لبه ی پایینی هواکش بالای آن باید این امکان را فراهم کند که شعله های عقبی اجاق گاز برای شخص کاربر قابل دید باشد.

محل ظرفشویی آشپزخانه
حداقل فاصله پیشنهادی جهت پر و خالی کردن ماشین ظرف شویی ۱۰۵سانتی‌متر است. که این فاصله با ابعاد بدن فرد–سکوی بیرون آمده‌ی پیشخان و درِ باز شده‌ی ماشین ظرفشویی هماهنگی دارد. برای ایجاد محدوده حرکت و ارتباطات باید ۷۶سانتی‎متر به این اندازه اضافه کرد.

ارتفاع پیشنهادی پیشخان ۹۰سانتی‌متر است. اگر بالای ظرفشویی پنجره‌ای تعبیه نشده و قرار است به جای آن قفسه دیواری نصب شود ارتفاع روی پیشخان تا لبه پایین قفسه دیواری نباید از ۵۵سانتی‌متر کمتر باشد.

معمولاً یک سینک ظرفشویی دولگن، دارای یک سطح شیب‌دار در یک سمت آن و سطحی صاف در سمت دیگر آن، لازم است. بهتر است ماشین ظرفشویی در سمت راست یا چپ سینک قرار داشته باشد.

نکات مهمی که در طراحی آشپزخانه باید در نظر داشت
در نظر گرفتن تجهیزات فاضلاب و لوله‌کشی آب مورد نیاز برای ماشین‌ لباسشویی، ماشین ظرفشویی، یخچال، و همچنین تجهیزات برقی مورد نیاز برای آن‌ها و برای سایر وسایل برقی مورد استفاده در آشپزخانه مانند مایکرو‌ویو، اجاق، و همچینین تجهیزات و لوله‌کشی گاز برای اجاق گازی، در محل مناسب و با رعایت نکات ایمنی و استاندارد مربوط به آن‌ها، لازم است.

سطح کف آشپزخانه و دیوارها تا ارتفاع حداقل ۳۵سانتی‌متر عایق رطوبتی پوشانده شده باشد. کف آشپزخانه جهت شستشو و نظافت بهتر دارای آبرو باشد. در جاگذاری محل کفشوی به موقعیت سایر اجزای آشپزخانه و محل ورودی توجه شود.

ابعاد کابینت‌ها، بخش‌های مختلف نصب شده در آشپزخانه، دستگاه‌ها و تجهیزات مورد استفاده در آشپزخانه، محل‌های انبار لوازم و وسایل مورد نیاز آشپزخانه، فرم قرارگیری و جاگذاری آن‌ها در هنگام طراحی پلان آشپزخانه در نظر گرفته شود.

برای طراحی آشپزخانه، رعایت حداقل عرض‌های زیر برای لوازم و تجهیزات آشپزخانه لازم است: اجاق پخت‌وپز ۶۰سانتی‌متر، سینک دولگنه و سطح میز آبکشی (شامل ماشین ظرفشویی) ۱۵۰سانتی‌متر، یخچال ۶۰سانتی‌متر، فریزر ۶۰سانتی‌متر، کابینت لوازم و ظروف آشپزخانه/مواد تمیزکننده/خواربار ۱۷۰سانتی‌متر.

اگر سطح میز انجام کار و سطح میز آشپزخانه به عرض ۲۰۰سانتی‌متر باشد، حداقل فضایی برابر ۷۰۰سانتی‌متر برای ایستادن لازم است.

تجهیزات گازی و الکترونیکی و همچنین سایر وسایل، مبلمان و تجهیزات بکار رفته در آشپزخانه، طوری ساخته شده‌اند که کنار هم نصب شده و ترکیبی متناسب و هماهنگ با فضا را برای استفاده بهتر از آشپزخانه فراهم آورند.

به اندازه کافی پریز‌های ایمن و استاندارد در محل و ارتفاع مناسب قرار داشته باشد. برای هر یک از قسمت‌های میز کار و آماده‌سازی غذا، حداقل یک پریز دوبخشی لازم است.

طراحی روشنایی مناسب برای محیط کار آشپزخانه نیز اهمیت دارد.

تصاویر مربوط به استانداردهای بکار رفته در فضای آشپزخانه
* لطفاً به تصاویر با دقت توجه شود، نکات بکار رفته در آن‌ها در متن آورده نشده است.